Súdwest-Fryslân moet opnieuw miljoenen vinden. De begroting voor 2027 sluit, maar daarna komt de gemeente elk jaar geld tekort: 4,4 miljoen euro in 2028, 4,9 miljoen in 2029 en 2 miljoen in 2030. Het college begint daarom een nieuw traject, met de werktitel 'Kansrijke sporen 2.0'. In december wil wethouder Bauke Dam (financiën) de raad laten zien hoe dat eruitziet.

Dat zei Dam op 29 oktober in de commissie Mienskip, Bestjoer en Finânsjes, die de begroting van ruim 393 miljoen euro besprak. Twee dagen eerder zei hij in een andere commissie al dat er geen vrije ruimte meer is om te besteden. Hoeveel er moet worden bespaard en welke plannen uit het coalitieakkoord 'Yn Ferbining Fierder' moeten wijken, zei hij niet.

Spaarpot krimpt met 13 miljoen

Tot er maatregelen zijn, dekt de gemeente de gaten uit de algemene reserve, de spaarpot voor tegenvallers. Die zakt van 29,8 miljoen euro eind 2026 naar 16,7 miljoen eind 2030, nog 7,4 miljoen boven de ondergrens die de raad zelf vaststelde.

Het beeld is ongunstiger dan het lijkt. Geld dat opzij staat voor nieuwe gebouwen voor het voortgezet onderwijs, wordt tot de bouw tijdelijk anders gebruikt. Zonder die constructie is het tekort in 2029 6,9 miljoen euro. Daarbij drukt de jeugdzorg zwaar: daarvoor gaat er vanaf 2027 4,5 miljoen euro per jaar extra in de begroting.

Eerste ronde nog niet binnen

Sinds de begroting van 2025 voert de gemeente het eerste pakket 'Kansrijke sporen' in, maatregelen om anders te werken en minder uit te geven. In mei 2025 gaf de raad groen licht voor een groot deel ervan. Het pakket moet vanaf 2028 bijna 10,8 miljoen euro per jaar opleveren, en dat bedrag is al ingeboekt.

Zeker is dat niet. Voor de grootste posten, minder bijstandsuitgaven en de inzet van nieuwe technologie, wordt nog aan maatregelen gewerkt. Een besparing op Wmo-hulpmiddelen vervalt, omdat lopende contracten die juridisch onmogelijk maken. Het college houdt zelf rekening met een risico van 1,8 miljoen euro dat de opbrengst niet wordt gehaald.

'Echt keuzes maken'

Debbie Kruit (VVD) zei dat de raad vorig jaar al vroeg om te laten zien waar nog keuzeruimte zit, en dat dat overzicht weer ontbreekt. Na de zorgen over geld hoorde ze vooral nieuwe wensen, volgens haar grotendeels van de coalitiepartijen. De raad moet echt kiezen, zei ze. De extra verhoging van de forensenbelasting, goed voor 648.000 euro per jaar, noemde ze een melkkoe. Ook vroeg ze of de contributie aan gemeentekoepel VNG, die met zo'n 22 procent stijgt, het geld waard is.

Cees Riezebos (PVV) wil weten hoe het college voorkomt dat de reserve onder de ondergrens zakt, en vindt dat het verder moet kijken dan belastingverhoging. Dam zei de reserve niet voor structurele tekorten te willen gebruiken. Hij denkt aan geld van buiten, middelen anders inzetten en plannen uitstellen, niet in de eerste plaats aan hogere belastingen.

Ook in de coalitie is de stemming somber. Bob van der Werf (CDA) sprak van een forse verslechtering en wil naar de uitgaven kijken in plaats van opnieuw naar de inkomsten. Auke Jelle Kingma (FNP) noemde de jongste rijksberekening voor het gemeentefonds per saldo negatief.

Niet de enige

Andere Friese gemeenten worstelen ook. Smallingerland verwacht een tekort van 5,8 miljoen euro in 2028, De Fryske Marren heeft na 2027 een bezuinigingsopgave van 5,7 miljoen.

De raad besluit op 12 november over de begroting. In december volgt de aanpak voor de tekorten, in het voorjaar van 2027 een startnotitie voor de begroting van 2028.